آموزش قرابت معنایی کنکور + مفاهیم پرتکرار | نوتروفیل

قرابت معنایی یکی از مفاهیم مهم و پرتکرار درس فنون در رشته انسانی است که 5 سوال از دفترچه کنکور انسانی را به خود اختصاص داده است؛ پس یادگیری کامل این بخش از مبحث فنون اهمیت زیادی دارد؛ اگر دغدغه شماهم این است که چگونه قرابت معنایی 100 بزنیم؟ توصیه میکنیم حتما تا انتهای مقاله با ما همراه باشید!

در ادامه قرار است به توضیح و آموزش قرابت معنایی کنکور بپردازیم تا بتوانید با یادگیری اصولی این مبحث، سوال های مختلف از قرابت معنایی را به راحتی پاسخ دهید.

داشتن یک مشاور حاذق و باتجربه در سال کنکور میتونه بهت کمک کنه که هر درس و مبحثی رو چطوری بخونی تا بهترین نتیجه رو بگیری برای همین مشاور کنکور انسانی نوتروفیل میتونه یک انتخاب مناسب برای تو باشه؛ پس تا دیر نشده این کار حیاتی و مهم رو انجام بده!!

قرابت معنایی چیست و چرا در کنکور حیاتی است؟

قرابت معنایی یعنی تشخیص نزدیکی مفهومی میان دو بیت یا دو عبارت؛ به زبان ساده تر در این سوالات، باید بیتی را که مفهوم مشابه با بیت صورت سوال دارد، پیدا کنید. این مبحث در کنکور از آن جهت اهمیت زیادی دارد که 5 سوال از دفترچه کنکور انسانی را به خود اختصاص داده است و با هر پاسخ صحیح، میتوان 16.6 درصد کسب کرد.

سوالات قرابت معنایی، شامل سوالات مفهومی می‌شوند و اکثر بیت‌هایی که در این سوالات مطرح می‌شوند، معمولا خارج از کتاب درسی هستند؛ در نتیجه نباید این تصور‌ را داشته باشید که تنها با مطالعه کتاب درسی، می‌توانید به قرابت معنایی پاسخ دهید.

مفاهیم پر تکرار و طلایی قرابت معنایی

در کنکور و آزمون های آزمایشی، تعدادی مفاهیم هستند که به صورت مکرر تکرار میشوند و اگر این مفاهیم پرتکرار را پیدا و مشخص کنید، میتوانید سوالات قرابت معنایی را سریع تر و راحت تر حل کنید؛ در این بخش قرار است پرتکرار ترین مفاهیم قرابت معنایی در کنکور را بررسی کنیم:

تقابل عقل و عشق

تقابل عقل و عشق در قرابت معنایی یکی از پرتکرار‌ترین مفاهیم است. در ادبیات عرفانی، عقل و عشق همیشه در مقابل همدیگر قرار میگیرند یا به زبان ساده‌تر عقل نماد منطق است و عشق نماد دیوانگی و مستی و بی قراری است.

کلید واژه های تقابل عشق و عقل:

• مشت و هوشیار
• عاقل و دیوانه
• پخته و خام
• دفتر و دفتر‌سوز
• عقل و جنون

نکته تستی: اگر در بیت صورت سوال، این کلید واژه ها را مشاهده کردید دنبال گزینه ای بگردید که همین مفهوم تقابل را دارد یعنی همان مفهوم تقابل عقل و عشق!!

مثال: دو بیت زیر هر دو مفهوم تقابل عشق و عقل را می‌دهند و در نتیجه با یکدیگر قرابت معنایی دارند:

• عاقلان دانند که من دیوانه‌ام / عشق می‌ورزم، چه داند عاقلان
• عقل اگر مست شود، عشق چه کار کند؟

عرفان و وحدت وجود

وحدت وجود یعنی همه چیز یکی است و کثرت و تعدد فقط یک توهم است به عبارتی به اعتقاد عارف، همه موجودات جلوه های متفاوت یک حقیقت واحد هستند.

کلید واژه های عرفان و وحدت وجود:

• خرابات
• میکده
• صوفی
• خانقاه
• فنا
• بقا
• وحدت

نکته تستی: اگر در بیتی از یکی بودن همه چیز و نبودن کثرت و فنا شدن در معشوق و.. صحبت شده باشد، مفهوم وحدت وجود دارد.

مثال: دو مصرع زیر هر دو مفهوم وحدت وجود را می‌دهند و در نتیجه با یکدیگر قرابت معنایی دارند:

• ما همه یکیم، اگر تو یکی ببینی
• قطره در دریا شود، دریا شود قطره

عشق، وصال و فراق

این مفهوم یکی از مهم ترین و پرتکرار‌ترین مفاهیم در ادبیات غنایی است. عاشق همیشه یا در فراق معشوق می‌سوزد و یا در حال انتظار است و یا اینکه به معشوق خود رسیده و خوشحال است.

کلید واژه های عشق، وصال و فراق:

• دل
• جان
• وصال
• هجران
• فراق
• انتظار

نکته تستی: در نظر داشته باشید که سه تا مفهوم عشق، وصال و فراق مانند هم نیستند یعنی اگر بیتی از وصال و رسیدن صحبت می‌کند با بیتی که از دوری و فراق معشوق صحبت کرده متفاوت است، هر چند که هر دو درباره عشق صحبت می‌کنند.

مثال:دو مصرع زیر هر دو مفهوم فراق و دلتنگی را می‌دهند و در نتیجه با یکدیگر قرابت معنایی دارند:

• دلم گرفته است، به یاد روی تو
• دلم به یاد توست، ای گل

فنا و بقا

فنا یعنی نابودی و نیستی و بقا یعنی جاودانه شدن. در عرفان، فنا یعنی نابودی خودبینی و از خود گذشتن و به خدا رسیدن و بقا در عرفان هم یعنی بعد از فنا شدن و نابود شدن به جاودانگی رسیدن.

کلید واژه های فنا و بقا:

• فنا ، نیستی
• بقا ، جاودانگی ، ماندن

نکته تستی: بیشتر اوقات اگر در بیت از خودگذشتن برای رسیدن به مرتبه های بالاتر صحبت شده باشد، همین مفهوم فنا و بقا را دربردارد. این نکته را توجه داشته باشید که فنا همیشه به معنای مردن و مرگ جسمانی نیست بلکه بیشتر به معنای مرگ نفسانی است.

مثال:دو مصرع زیر هر دو مفهوم فنا و بقا را می‌دهند و در نتیجه با یکدیگر قرابت معنایی دارند:

• فنا شو تا بقا یابی
• بقا در عشق اگر خواهی فنا شو

رضا و تسلیم

رضا یعنی خوشنودی و رضایت. در عرفان هم، عارف معتقد است هر چیزی که از طرف خدا باشد خیر و خوب است و باید تسلیم تقدیر الهی شد.

کلید واژه های رضا و تسلیم:

• رضا
• تسلیم
• صبر
• تقدیر

نکته تستی: اگر در بیتی از تسلیم و پذیرش و خوشنودی و رضایت صحبت شده باشد مفهوم رضا و تسلیم دارد؛

مثال:دو مصرع زیر هر دو مفهوم رضا و تسلیم را می‌دهند و در نتیجه با یکدیگر قرابت معنایی دارند:

• هر چه پیش آید، خوش آید
• رضا به داده بده، وز جفا مکن شکوه

پند و اندرز

بیشتر اشعار فارسی، جنبه پند، اندرز و تعلیمی دارند و شاعر در این اشعار به نصیحت و پند و اندرز برای مخاطب می‌پردازد.

کلید واژه های پند و اندرز:

• پند
• نصیحت
• عبرت
• دانایی

نکته تستی: اگر بیتی لحن نصیحت آمیز داشت و مفهوم عبرت و یادگرفتن می‌داد به احتمال زیاد همان مفهوم پند و اندرز را می‌دهد ولی حواستان باشد که گاهی اوقات مفهوم پند و اندرز با ناپایداری دنیا ترکیب می‌شود مانند: جهان ای برادر نماند به کس / دل اندر جهان آفرین بند و بس

مثال:دو مصرع زیر هر دو مفهوم پند و اندرز را می‌دهند و در نتیجه با یکدیگر قرابت معنایی دارند:

• به هر که رسیدی، از او چیزی بیاموز
• توانا بود هر که دانا بود، ز دانش دل پیر برنا بود

ناپایداری دنیا

یکی دیگر از مفاهیم مهم و پرتکرار ادبیات فارسی همین ناپایداری و بی اعتباری دنیا است؛ شاعر معمولا در این بیت ها به مخاطب میگوید که به این دنیای فانی و زود گذر دل نبندید زیرا هیچ چیز در این دنیا پایدار نیست.

کلید واژه های ناپایداری دنیا:

• فانی
• زودگذر
• بی‌وفا
• دنیا

نکته تستی: حواستان باشد که مفهوم ناپایداری دنیا را با مفهوم فنا و بقا اشتباه نگیرید؛ ناپایداری دنیا در مورد دنیا و زود گذر بودن آن است ولی فنا و بقا در خصوص انسان است.

مثال:دو مصرع زیر هر دو مفهوم ناپایداری دنیا را می‌دهند و در نتیجه با یکدیگر قرابت معنایی دارند:

• دنیا سرای فانی است
• چون عاقبت کار جهان نیستی است / انگار که نیستی، چو هستی خوش باش

آزادی و وطن

مفهوم آزادی و وطن معمولا بیشتر در شعر های معاصر و مشروطه دیده می‌شود که شاعر در این اشعار از آزادی، وطن و استقلال صحبت میکند.

کلید واژه های آزادی و وطن:

• آزادی
• وطن
• میهن
• استقلال

نکته تستی: این نکته را توجه داشته باشید که (آزادی) همیشه مفهوم وطن و استقلال را نمی‌دهد بلکه گاهی اوقات آزادی به معنای آزادی نفس است که با آزادی در اشعار سیاسی متفاوت است.

مثال:دو مصرع زیر هر دو مفهوم آزادی و وطن را می‌دهند و در نتیجه با یکدیگر قرابت معنایی دارند:

• وطنم، ای وطنم، ای وطنم
• مرغ سحر ناله سر کن / داغ مرا تازه‌تر کن

در ادامه به آموزش قرابت معنایی کنکور می‌پردازیم تا بتوانید با تکنیک ها و روش های تحلیل سوالات، در کمترین زمان ممکن به جواب سوال برسید.

آموزش قرابت معنایی کنکور | روش تحلیل بیت ها

گام اول: مفهوم کلی را پیدا کنید.

ابتدا بیت را بخوانید و از خود بپرسید: «این بیت دارد چه پیامی می‌دهد؟» به جای ترجمه کلمه‌به‌کلمه، مفهوم کلی را درک کنید؛ یعنی به جای اینکه دنبال معنی تک تک کلمات بیت باشید ببینید شاعر چه مفهومی را می‌خواهد به مخاطب برساند.

مثال:

(دل من گرفته است، به یاد روی تو)

ترجمه کلمه به کلمه این مصرع می‌شود: (قلب من گرفته است به خاطر یاد چهره ی تو) اما مفهوم کلی این مصرع می‌شود: دلتنگی و اندوه عاشق برای معشوق خود.

گام دوم: کلیدواژه‌ها را شناسایی کنید.

به کلمات کلیدی بیت دقت کنید؛ کلمات کلیدی همان کلماتی هستند که رساننده مفهوم اصلی بیت یا مصرع هستند. مثلاً «مست و هوشیار» نشانه تقابل عقل و عشق است.

گام سوم: مفهوم را با گزینه‌ها مقایسه کنید.

همه گزینه‌ها را بخوانید و بررسی کنید و ببینید کدام‌یک نزدیک‌ترین مفهوم را به بیت صورت سؤال دارد. این نکته را توجه داشته باشید که گاهی دو گزینه مفهوم بسیار نزدیکی به هم دارند اما یکی از آن ها دقیق‌تر و نزدیک‌تر به بیت صورت سوال است.

• حواستان باشد که همه گزینه های سوال را بررسی کنید و فورا با دیدن اولین گزینه که مفهومی یکسان با صورت سوال دارد بقیه گزینه ها را رها نکنید!!!

گام چهارم: گزینه‌های دور را حذف کنید.

تکنیک حذف گزینه در قرابت معنایی یکی از پرکاربرد‌‌ترین روش ها برای رسیدن به جواب اصلی است؛ در این تکنیک شما باید گزینه‌هایی که مفهومشان کاملاً متفاوت است را حذف کنید و سپس بین گزینه‌های باقی‌مانده، نزدیک‌ترین را انتخاب کنید.

نکات مهم تستی در قرابت معنایی

1.به (ی) نکره دقت کنید:

(ی) نکره یعنی یک. مثلا وقتی می‌گوییم (سحری) منظورمان یک سحر است نه سحر خاص. این نکته در تشخیص مفهوم بسیار موثر است.

2.به (را) دقت کنید:

«را» در فارسی فقط نشانه مفعولی نیست بلکه می‌تواند به جای «برای، به، از، در» بیاید. این نکته در درک مفهوم بیت مؤثر است. مثلا: او را گفتم یعنی به او گفتم.

3. اجزای حذف‌شده را شناسایی کنید:

در شعر، گاهی اجزای جمله حذف می‌شوند تا قافیه و وزن شعر درست شود. شما باید بتوانید اجزای حذف‌شده را تشخیص دهید و جمله کامل را در ذهن خود دریابید. مثلا: عشق می‌ورزم، چه داند عاقلان؛ در این قسمت ضمیر (من) حذف شده است و جمله اصلی آن این است: من عشق می‌ورزم، عاقلان چه دانند؟

۴. از تکنیک حذف گزینه استفاده کنید:

گزینه‌هایی که قطعاً اشتباه هستند را حذف کنید. بین گزینه‌های باقی‌مانده، نزدیک‌ترین مفهوم را انتخاب کنید؛ این همان تکنیک حذف گزینه در قرابت معنایی است که به شما کمک می‌کند در مدت زمان کم، سریعتر به پاسخ درست برسید.

5. به شباهت‌های ظاهری گزینه‌ها دقت کنید:

گاهی گزینه‌ها از نظر ظاهری شبیه هم هستند، اما مفهوم متفاوت دارند؛ بنابراین به مفهوم اصلی دقت کنید نه صرفا به کلمات ظاهری. برای مثال:

• دلم از غم تو خون است
• دلم از عشق تو لبریز است

هر دو مصرع از دل صحبت می‌کنند اما مفهوم هر کدام متفاوت است؛ در مصرع اولی مفهوم اندوه عشق و در مصرع دومی مفهوم شادی عشق را می‌رسانند.

تمرین عملی | نمونه سوال قرابت معنایی

بیت صورت سؤال: «دل من گرفته است، به یاد روی تو»

گزینه‌ها:

· الف) «دلم به یاد توست، ای گل»
· ب) «دلم از غم تو خون است»
· ج) «دلم به دست تو اسیر است»
· د) «دلم از عشق تو لبریز است»

تحلیل بیت صورت سوال:

مفهوم بیت صورت سوال : دلتنگی و اندوه عاشق به خاطر یادآوری معشوق است.

• دل من گرفته است : مفهوم اندوه
• به یاد روی تو : مفهوم یادآوری معشوق

تحلیل و بررسی گزینه ها:

• الف) فقط مفهوم یادآوری را دارد و مفهوم اندوه را ندارد؛ پس این گزینه ناقص است.
• ب) هم مفهوم دل را دارد و هم مفهوم اندوه و معشوق را؛ پس تا اینجا این گزینه کامل ترین گزینه است.
• ج) مفهوم اسارت و عشق را دارد ولی مفهوم اندوه را ندارد؛ پس این گزینه هم ناقص است.
• د) مفهوم عشق را دارد ولی مفهوم اندوه را ندارد و مفهوم شادی را می‌رساند؛ پس این گزینه هم ناقص است.

نتیجه: گزینه (ب) نزدیک ترین مفهوم را با بیت صورت سوال دارد؛ پس جواب سوال، گزینه (ب) است.

جمع‌بندی

برای اینکه در مبحث قرابت معنایی تسلط کامل پیدا کنید، توصیه می‌کنیم که هر روز به صورت روتین چند سوال قرابت معنایی حل کنید تا با انواع سوال های قرابت معنایی آشنا شوید. برای آموزش بیشتر قرابت معنایی، توصیه می‌کنیم کتاب (قرابت معنایی هامون سبطی) را هم مطالعه کنید تا با انواع سوال های قرابت معنایی و تکنیک های پاسخگویی به این سوالات آشنا شوید.

برای آشنایی با مشاوران حرفه‌ای و رتبه برتر مجموعه نوتروفیل و خدمات این مجموعه به صفحه مرکز مشاوره کنکور مراجعه کنید.

سوالات متداول