معرفی رشته زمین شناسی؛ از بازار کار تا گرایش‌ها

شاید مطالعه سیاره زمین که محل زندگی انسان‌ها است، برای شما لذت بخش و کاربردی باشد. اگر شما علاقه‌مند به بررسی منابع زیر زمینی، شکل و ابعاد کره زمین، عوامل کنترل کننده شکل و ریخت زمین هستید، بهترین انتخاب برای شما، رشته زمین شناسی است.

مطالبی که در زمین شناسی پایه یازدهم دبیرستان خوانده‌اید، یک دید کلی به شما می‌دهد که قرار است با چه شاخه‌ها و گرایش‌هایی از این رشته سروکار داشته باشید. رشته زمین شناسی عامل شناخت انسان نسبت به محل زندگی خود است؛ بلکه انسان قدر محل سکونت خود را بداند و به درستی از منابع آن استفاده کند.

در این مقاله به رشته زمین‌شناسی اعم از معرفی کلی، انواع دروس دانشگاهی رشته زمین شناسی، گرایش‌های تخصصی رشته زمین شناسی، بازار کار، آینده رشته، امکان مهاجرت، مقایسه درآمد میانگین و پذیرش بدون کنکور این رشته صحبت می‌کنیم.

رشته زمین شناسی دقیقا چی هست؟

رشته زمین شناسی شاخه‌ای از علوم پایه است که علم بررسی سیاره زمین از لحاظ منابع آب، خاک و هوا و ترکیبات فیزیکی، شیمیایی و زیستی است. این رشته به انسان‌ها کمک بسیار فراوانی در کشف منابع زیرزمینی، مدیریت حفظ منابع و نحوه برداشتن آن می‌کند. این رشته جایگاه ویژه‌ای در صنایع نفت، معدن، سدسازی، محیط زیست دارد. رشته زمین شناسی همچنین نقش کلیدی در مدیریت بحران‌های طبیعی دارد؛ با مطالعه گسل‌ها، شناسایی مناطقی که امکان ریزش در آن‌ها وجود دارد، بررسی منابع آب زیرزمینی و… می‌توان از بسیاری از فاجعه‌های انسانی و محیط زیستی جلوگیری کرد.

زمین‌شناسی به دو شاخه کلی تقسیم می‌شود؛ زمین‌شناسی فیزیکی که به فرایندهای دینامیکی و ساختار زمین می‌پردازد و زمین‌شناسی تاریخی که به بررسی تحولات و رویدادهای گذشته سیاره می‌پردازد. این علم به کمک شیمی، فیزیک، ریاضیات و زیست‌شناسی و کامپیوتر، تصویری کامل‌تر از سیاره‌ زمین ارائه می‌دهد و به ما امکان می‌دهد تا فرآیندهای پیچیده زمین را درک کنیم. این رشته گرایش‌های تخصصی زیادی دارد که در مقاله به پرکاربردترین و معروف‌ترین آن‌ها می‌پردازیم.

در صورت نیاز به مشاوره برای قبولی، همین حالا برو صفحه مشاوره کنکور تجربی و مشاورتو انتخاب کن و واسه کنکور آماده شو!

دروس رشته زمین شناسی

این رشته همانند اغلب رشته‌ها شامل دروس عمومی، پایه، اصلی، تخصصی و اختیاری است. این رشته معمولا 134 واحد دارد که در طول 8 ترم شما باید پاس کنید تا مدرک کارشناسی رشته زمین شناسی را به دست آورید. در ادامه به انواع دروس دانشگاهی این رشته می‌پردازیم:

دروس پایه

• ریاضی 1 و 2
• فیزیک پایه 1 و 2
• شیمی عمومی
• آزمایشگاه شیمی عمومی
• مبانی کامپیوتر
• آمار مقدماتی

دروس پایه معمولا 20 واحد از این رشته را شامل می‌شود و باعث می‌شود آشنایی کلی نسبت به اساس رشته زمین شناسی داشته باشید. علاوه بر این دروس، دروس مربوط به گروه معارف اسلامی نیز جزو دروس پایه محسوب می‌شوند.

دروس اصلی

• دیرینه شناسی – ماکروفسیل
• سنگ‌های رسوبی
• سنگ‌های آذرین
• سنگ‌های دگرگونی
• زمین شناسی فیزیکی
• زمین شناسی تاریخی
• بلورشناسی نوری
• مبانی کانی‌شناسی
• رسوب شناسی
• ریز دیرینه شناسی
• چینه شناسی
• زمین شناسی ساختاری
• زمین ساخت
• فتوژئولوژی
• مبانی زمین شناسی
• زمین فیزیک
• نقشه‌برداری
• سامانه اطلاعات جغرافیایی

این بخش از واحدهای درسی از اهمیت بیشتری نسبت به بقیه برخوردار هستند؛ زیرا اصل رشته زمین شناسی در این رشته‌ها جاری می‌شود. با یادگیری کامل این دروس، می‌توانید اطمینان خاطر داشته باشید که زمین شناسی را به خوبی یاد گرفته اید. دروس اصلی این رشته اغلب با آزمایشگاه عملی ارائه می‌شوند.

دروس تخصصی

• زمین شناسی ایران
• عملیات زمین شناسی ایران
• زمین شناسی اقتصادی
• زمین شناسی نفت
• آب‌های زیر زمینی
• زمین شناسی مهندسی
• زمین شناسی صحرایی
• متون علمی زمین شناسی
• زمین شناسی زیست محیطی
• سنجش از راه دور

دروس تخصصی به شما این امکان را می‌دهد که یک دید کلی نسبت به گرایش‌های رشته زمین شناسی داشته باشید. در صورتی که اگر علاقه‌مند به هر کدام از دروس تخصصی شدید، می‌توانید به صورت تخصصی گرایش آن را بخوانید و حتی به مدرک دکتری نیز برسید. بنابراین توجه ویژه به این دروس برای افرادی که می‌خواهند این رشته را ادامه بدهند، ضروری است.

دروس اختیاری

• ارزیابی ذخایر معدنی
• زمین شناسی زغال سنگ
• کانه‌نگاری
• ریز رخساره
• زلزله شناسی
• مکانیک سنگ
• لرزه زمین ساخت
• زمین شناسی زیرسطحی
• زمین شناسی مهندسی کاربردی
• آتشفشان شناسی
• زمین شیمی آلی
• زمین آمار
• زمین شناسی دریایی
• محیط‌های رسوبی
• آب‌شناسی
• دیرینه‌شناسی گیاهی
• زمین ریخت شناسی
• مکانیک خاک
• اقیانوس‌شناسی
• آمار و احتمال
• هیدروژئوشیمی
• منابع انرژی زمین
• خاک شناسی

دروس اختیاری به گونه‌ای هستند که دانشجویان نیازی نیست تمامی دروس را پاس کنند؛ بلکه 12 تا 15 واحد از این دروس را باید انتخاب کنند تا به واحدهای حد نصاب این رشته برسند. دانشجویان می‌توانند درس‌هایی را که به آن‌ها علاقه‌مند هستند و یا دروسی که مربوط به گرایش تخصصی آینده آن‌ها است را انتخاب کنند تا اطلاعات بیشتری کسب کنند.

در مجموع با پاس کردن دروسی که ذکر کردیم، شما مدرک کارشناسی زمین شناسی را دریافت خواهید کرد. در صورت علاقه و تلاش برای ارتقا درجه و احتمال پیدا کردن شغل مناسب، می‌توانید این رشته را در یکی از گرایش‌های تخصصی ادامه دهید.

بهترین گرایش‌های رشته زمین شناسی

زمین شناسی مهندسی

این گرایش بیشتر در حوزه ساختمان‌سازی کاربرد دارد. این افراد هنگام ساخت ساختمان، در محلی که ساختمان‌سازی صورت می‌گیرد، زمین آن منطقه را مورد بررسی قرار می‌دهند و کیفیت و نگهداری خاک نیز زیر ذره بین قرار می‌گیرد. این رشته در کشور ما به اندازه کافی جا نیفتاده است؛ بدین معنی که مهندسین ساخت و ساز اهمیت زیادی به وجود متخصص زمین شناسی مهندسی نمی‌دهند. در کشورهای خارجی این وضعیت بهتر است و از این مهندسان بیشتر استفاده می‌شود؛ زیرا از اهمیت این رشته در ساخت و ساز با خبر هستند.

رسوب شناسی

این رشته به بیانی دیگر به تکامل موجودات و سنگ‌ها می‌پردازد و ارتباط زیادی با علم زیست شناسی دارد. در این رشته رسوب‌های مختلف جانداران مورد بحث قرار می‌گیرد که مربوط به بحث استخراج نفت، گاز و منابع زیرزمینی است. این رشته هم همانند رشته قبلی، در کشور ما جا نیفتاده است؛ اما در میدان‌های نفتی و گازی جنوب کشور از این مهندسان به اندازه محدودی استفاده می‌شود؛ ولی در کشورهای حوزه خلیج فارس از این زمین شناسان به وفور استفاده می‌شود.

سنجش از راه دور

این رشته نوین و جدید به حساب می‌آید و علم کامپیوتر نیز در این رشته لازم و ضروری است. با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، یک محلی را کنترل می‌کنند؛ برای مثال در کشوری که در معرض خشکسالی قرار دارد، منابعی که روی خاک، دریا یا اقیانوس قرار دارد را بررسی می‌کنند. این رشته در کشور ما بسیار ناشناخته است؛ زیرا هنوز دغدغه جدی برای کشور به حساب نمی‌آید مگر اینکه در شرایطی که پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری برای ما مهم باشد. در کشورهای پیشرفته شرایط نسبت به ایران بهتر است و از این رشته نوین و بروز استفاده کاربردی می‌شود.

پترولوژی (سنگ شناسی)

این گرایش از رشته زمین شناسی، تقریبا شبیه گرایش رسوب شناسی است. این گرایش در استخراج سنگ‌های قیمتی و مناطق آتشفشانی و پر رسوب نقش دارد و می‌توانند در شرکت‌های سنگ‌سازی که اخیرا معدنی را کشف کرده‌اند، استخدام شوند. در کشور ما این گرایش نسبت به سایر گرایش‌ها شانس بهتری برای شاغل شدن و کسب درآمد وجود دارد؛ بنابراین می‌توانید بر روی این گرایش، سرمایه‌گذاری ویژه‌ای کنید. 

زمین شناسی زیست محیطی

در این گرایش به بررسی تعامل انسان و محیط زیست می‌پردازد. متخصصان این شاخه بر روی مسائلی مانند آلودگی منابع آب و خاک، مدیریت پسماند، و کاهش خطرات بلایای طبیعی تمرکز دارد. بنابراین این علم در برگیرنده مطالعه فرآیندها، رویدادها و تاثیرات زمین شناسی بر جوامع زیستی و برعکس است.

هیدروژئولوژی (آب شناسی)

هیدروژئولوژی علم مطالعه پیدایش، توزیع، حرکت و شیمی آب‌های زیرزمینی است که به بررسی حرکت آب در زیر زمین و برهمکنش شیمیایی، فیزیکی و زیستی آن با خاک و سنگ می‌پردازد. متخصصان این علم به نحوه بهره برداری از چشمه‌ها و قنات‌ها، شناخت ویژگی‌های آب‌های زیر زمینی و چگونگی حرکت آب در درون زمین می‌پردازند. این علم در کشورهایی که با خشکسالی شدیدی مواجه هستند، کاربرد مهمی در زندگی ساکنان آن منطقه دارد.

زمین شناسی پزشکی

این علم به بررسی اثرات منابع موجود در خاک، آب و هوا بر بدن انسان می‌پردازد. متخصصان این رشته منابع منطقه خاص را بررسی می‌کنند و درصد فراوانی آن را با درصد فراوانی میانگین جهانی مقایسه می‌کنند. در صورتی که در منطقه‌ای وجود ماده سمی بیش از حد گزارش شود، لازم است برای جلوگیری از اثرات مضر آن بر بدن انسان، دستوراتی لحاظ شود. این علم در مراکز مرتبط با معادن و منابع آب و کشاورزی بسیار ضروری و مهم است.

گرایش‌هایی که ذکر کردیم، از بهترین و معروف‌ترین گرایش‌های تخصصی رشته زمین شناسی به شمار می‌روند. تمام دانشجویان زمین شناسی با تحقیق و بررسی، می‌توانند گرایشی که موردعلاقه و آینده‌دار است را انتخاب کنند و در آن شاغل شوند.

بازار کار رشته زمین شناسی

رشته زمین شناسی به طور کلی یکی از رشته‌هایی است که اثرات آن به صورت واضح برای مردم مشخص نیست؛ اما نقش بسیار مهمی در پیش رفتن زندگی مردم دارد. با توجه به اینکه فعالیت‌های این رشته به چشم نمی‌آید، بازار کار آن نسبت به خودش بسیار کمتر است. در کشور ایران گرایش‌های زمین شناسی نفت و پترولوژی نسبت به سایر گرایش‌ها اوضاع بهتری برای استخدام و کسب درآمد زمین شناسان دارد. اگر بخواهیم شرایط بازار کار زمین شناسان کشورهای خارجی (به ویژه کشورهای پیشرفته) را با ایران مقایسه کنیم، شرایط خیلی بهتری دارند و نیاز به زمین شناسان در آن کشور ضروری‌تر و بیشتر است.

یکی دیگر از شغل‎‌هایی که زمین شناسان میتوانند به واسطه رشته خودشان در آن قرار گیرند، استخدامی آموزش‌وپرورش است. معمولا هر سال سازمان آموزش‌وپرورش آزمون استخدامی همراه با مصاحبه و آزمون کتبی از داوطلبان می‌گیرد تا دبیر زمین شناسی در پایه یازدهم شوند. با توجه به نیاز کم سازمان به دبیران زمین شناسی، این شغل ظرفیت کمتری دارد و باید برای آن به خوبی آماده شوید.

یکی دیگر از شرایطی که زمین شناسان می‌توانند از آن استفاده کنند، عضویت در هیئت علمی دانشگاه است. در صورتی که دانشجویی قصد ادامه این رشته تا مقطع دکتری داشته باشد، در صورت مایل می‌تواند برای عضویت در هیئت علمی تلاش‌ها و فعالیت‎‌هایی انجام دهد که ارزش و بازدهی این مسیر نسبت به بقیه بهتر است.

در صورت نیاز به راهنمایی‌های بیشتر در خصوص انتخاب رشته سایر رشته‌های دانشگاهی، می‌توانید به بخش انتخاب رشته مراجعه کنید.

در مجموع با شرایطی که ذکر کردیم، علاوه بر تخصصی که دارید، می‌توانید از راه‌های دیگری مانند دبیری آموزش‌وپرورش و هیئت علمی استفاده کنید و به درآمد نسبی خوبی نیز برسید.

رشته زمین شناسی برای مهاجرت

با توجه به اینکه رشته زمین شناسی از رشته‌های علوم پایه محسوب می‌شود، شرایط مهاجرت بسیار خوبی دارد. در صورتی که دانشجوی رشته زمین شناسی تسلط کافی به مباحث پایه همچون فیزیک و ریاضی و مخصوصا کامپیوتر داشته باشد، با شرایط مناسب‌تری می‌تواند مهاجرت کند.

برای مهاجرت کردن به کشورهای دیگر از طریق رشته زمین شناسی، لازم است که علم خوبی در این رشته داشته باشید؛ زیرا در کشورهای دیگر برای پذیرش زمین شناس، از آزمون‌های تخصصی و سختی استفاده می‌کنند. بازار کار زمین شناسی در کشورهای پیشرفته بسیار بهتر از ایران است و نیاز جدی به زمین شناس در این کشور ها حس می‌شود. درآمد زمین شناسان در کشورهای پیشرفته نیز برتری ویژه‌ای نسبت به ایران دارد؛ به گونه ای که درآمد میانگین زمین شناس در کشور آمریکا 3-2 برابر میانگین جهانی است.

به طور کلی، زمین شناسی در کشور های دیگر شرایط و بازارکار بهتری دارد ولی لازمه مهاجرت کردن به این کشورها، داشتن تخصص و علم کافی است که بتوانید راحت تر در مصاحبه‌ها پذیرش شوید.

آینده رشته زمین شناسی

این رشته با وجود ناشناخته بودن، می‌تواند یکی از پرکاربردترین و معروف‌ترین رشته‌های آینده در ایران و جهان شود. با توجه به اینکه در حال حاضر مردم و دولتمردان به اندازه کافی توجهی به زمین شناسی نمی‌کنند، بدین معنی نیست که این رشته هیچوقت کاربردی نداشته باشد؛ بلکه در صورت رخ دادن اتفاقی که شرایط را از حالت عادی خارج کند و نیاز به رشته زمین شناسی ضروری شود، در آن شرایط زمین شناسی ارزش واقعی خود را به دست می‌آورید. بنابراین نگران کم ارزش جلوه دادن این رشته در زمان فعلی نباشید؛ به زودی این رشته یکی از مهم‌ترین رشته‌ها در ایران و کل جهان خواهد شد.

نمیدونی انتخاب رشته چه اهمیتی تو زندگیت داره و چقدر میتونه مهم باشه؟ همین الان برو صفحه مشاوره انتخاب رشته دانشگاهی آینده ساز و خیلی خوب یاد بگیر!

درآمد رشته زمین شناسی

این رشته در حال حاضر برای یک کارشناس زمین شناسی ممکن است درآمدی حداقل 50 میلیون تومان در ماه داشته باشد و این رقم تا بیش از 100 میلیون در ماه بسته به سابقه و حوزه کاری افزایش پیدا کند. رقم حقوق برای متخصصان می‌تواند تا بیش از 150 میلیون تومان در ماه باشد که رقمی به نسبت خوب برای این رشته به شمار می‌رود.

در کشورهای خارجی این رقم متغیر است. برای مثال در آمریکا درآمد میانگین زمین شناس بین 77 تا 81 هزار دلار برای یک سال است که این رقم می‌تواند برای متخصصان تا 130 هزار دلار در سال نیز برسد. در کشور کانادا برای مثال حقوق یک متخصص هیدروژئولوژیست ممکن است تا 100 هزار دلار در سال برسد.

در مجموع حقوق کشور های خارجی نسبت به ایران حداقل 10-5 برابر است اما امید است که درآمد زمین شناسان در ایران به وضعیت معقول خود نزدیک شود.

رشته زمین شناسی بدون کنکور

رشته زمین شناسی یکی از رشته‌هایی است که می‌توانید بدون تاثیر کنکور و صرفا بر اساس سوابق تحصیلی در بعضی از دانشگاه‌ها همچون دولتی، آزاد، پیام نور پذیرش شوید. در این نوع قبولی، لازم است که معدل نسبتا قابل قبولی داشته باشید تا بتوانید به راحتی در دانشگاه‌ها پذیرش شوید. برای پذیرش در این رشته، تمامی رشته‌ها قادر هستند که بر اساس سوابق تحصیلی وارد شوند؛ اما اولویت و شانس با افرادی است که دیپلم تجربی دارند.

برای ثبت نام در رشته زمین شناسی بدون کنکور لازم است در هنگام انتخاب رشته کد رشته‌های مربوط به رشته زمین شناسی بدون کنکور را از دفترچه انتخاب رشته بر اساس سوابق تحصیلی استخراج کنید و در سامانه انتخاب رشته سازمان سنجش وارد کنید.

برای تخمین رتبه، همین حالا برو درصداتو و نمرتو توی صفحه تخمین رتبه وارد کن و رتبتو ببین!

سوالات متداول